De voormalige rijksmonumentale werkplaats A11 op het Hembrugterrein in Zaandam is getransformeerd tot acht woon-werkplekken. Daarmee kreeg een gesloten militair gebouw een nieuw en productief leven, zonder zijn karakter te verliezen. Het project maakt deel uit van De Enclave, een coöperatieve herontwikkeling van elf monumentale gebouwen door 26 huishoudens.

De kwaliteit van A11 ligt in de precieze balans tussen behoud en vernieuwing. Alleen wat bouwkundig noodzakelijk was, is hersteld. De bestaande metselwerkgevels bleven behouden, terwijl daarachter een nieuw reversibel gevelsysteem met Accoya kozijnen is geplaatst. Binnen een helder raster konden bewoners hun eigen gevel en indeling samenstellen. Zo ontstonden 8 verschillende woon-werkruimtes, terwijl de monumentale samenhang van het geheel intact bleef. Door het dak van de middelste hal te verwijderen en de spanten te behouden, ontstond een groene patio die licht, lucht en collectiviteit in het hart van het gebouw brengt. Materiaal uit het oorspronkelijke interieur is hergebruikt.

Het project kiest niet voor cosmetisch behoud, maar voor een nieuwe omgang met monumenten, waarin reversibiliteit, biobased bouwen en hergebruik het ontwerp sturen.

CLT-elementen van een voormalig Audi-paviljoen zijn de binnenwanden. De terrazzovloer maakten we zelf van vergruisde grafstenen, normalerwijze puin voor onder de snelweg. Dat lukte na maandenlang zeven, mixen, walsen en polijsten. De demontabele wandpanelen zijn van wolvilt (een restproduct). Het vilt is biobased, lokaal en circulair en verbetert akoestiek en luchtvochtigheid.

Bijzonder is ook het ontwikkelproces. A11 kwam niet voort uit een conventionele marktlogica, maar uit een collectief initiatief van bewoners die zelf verantwoordelijkheid namen voor ontwikkeling, gebruik en toekomstig beheer. Juist die combinatie van hoogwaardige architectuur, gedeeld eigenaarschap en zorg voor erfgoed maakt Hembrug A11 inspirerend en voorbeeldstellend.